น้ำทางเลือก: ทางเลือกบริหารจัดการน้ำท่ามกลางความเปลี่ยนแปลง

น้ำทางเลือก (Renewable Water) ทางเลือกบริหารจัดการน้ำท่ามกลางความเปลี่ยนแปลง

ประเทศไทยอาจไม่ได้ขาดแคลนน้ำเมื่อพิจารณาจากปริมาณน้ำรวมทั้งปี แต่ความท้าทายสำคัญคือน้ำไม่พอในช่วงเวลาที่ต้องการ โดยเฉพาะในฤดูแล้งหรือช่วงฝนทิ้งช่วง ขณะที่ความต้องการใช้น้ำของภาคเกษตรกรรมและภาคอุตสาหกรรมมีแนวโน้มแตกต่างกัน จึงเกิดแนวคิดในการเพิ่ม “น้ำทางเลือก” (Renewable Water) เพื่อเป็นอีกแนวทางในการบริหารจัดการน้ำของประเทศ (นาที 1.36)

“น้ำทางเลือก” ไม่ได้มีเพียงน้ำผิวดินและน้ำบาดาล

“Renewable Water” สามารถหมายถึงแหล่งน้ำหรือแนวทางเพิ่มน้ำต้นทุนในรูปแบบต่าง ๆ นอกเหนือจากน้ำผิวดินและน้ำบาดาล เช่น การนำน้ำเสียมาปรับปรุงคุณภาพเพื่อนำกลับมาใช้ การนำน้ำทะเลมาผลิตเป็นน้ำจืด รวมถึงการลดการสูญเสียน้ำ โดยคุณสมบัติสำคัญของน้ำทางเลือกคือควรมีความเป็นอิสระจากความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศให้มากที่สุด

ประเทศไทยมีน้ำมาก แต่ต้องบริหารให้เพียงพอในเวลาที่จำเป็น

แม้เมื่อพิจารณาปริมาณน้ำทั้งปีเทียบกับความต้องการใช้น้ำ ประเทศไทยอาจไม่ได้อยู่ในภาวะขาดแคลนน้ำโดยรวม แต่เมื่อพิจารณาเป็นรายเดือนจะพบปัญหาการขาดน้ำในช่วงฤดูแล้งและฝนทิ้งช่วง โดยเฉพาะภาคอุตสาหกรรมที่ไม่สามารถหยุดใช้น้ำได้แม้ในช่วงเวลาสั้น ๆ ขณะที่การบริหารจัดการน้ำในปัจจุบันจำเป็นต้องวางแผนล่วงหน้า ไม่เพียงสำหรับปีปัจจุบัน แต่ต้องคำนึงถึงความเสี่ยงของปีถัดไปด้วย

EEC กับโจทย์การจัดหาน้ำเพื่อรองรับการพัฒนา

พื้นที่ภาคตะวันออกเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่มีความต้องการใช้น้ำสูงจากการพัฒนาอุตสาหกรรม ขณะที่ศักยภาพของแหล่งน้ำในแต่ละจังหวัดแตกต่างกัน จึงมีการพัฒนาโครงข่ายน้ำและแผนงานเพื่อเพิ่มแหล่งน้ำและเชื่อมโยงน้ำระหว่างพื้นที่ อย่างไรก็ตาม การพัฒนาแหล่งน้ำยังมีข้อจำกัดทั้งด้านการลงทุน ผลกระทบ และแรงเสียดทานจากหลายภาคส่วน จึงจำเป็นต้องพิจารณาทางเลือกอย่างรอบด้าน

เทคโนโลยีผลิตน้ำจืดจากน้ำทะเล เป็นอีกทางเลือกที่มีการศึกษามาอย่างต่อเนื่อง

การนำน้ำทะเลมาผลิตเป็นน้ำจืดด้วยเทคโนโลยี เช่น Reverse Osmosis เป็นแนวทางที่มีการศึกษาและใช้งานในหลายประเทศ ขณะที่ประเทศไทยเองมีทั้งหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และสถาบันการศึกษาที่ศึกษาเรื่องนี้มาเป็นระยะ รวมถึงมีภาคอุตสาหกรรมบางส่วนที่ติดตั้งระบบผลิตน้ำจืดจากน้ำทะเลเพื่อรองรับสถานการณ์ด้านน้ำ

ต้นทุน เทคโนโลยี และขนาดการผลิต เป็นปัจจัยสำคัญ

เทคโนโลยีด้านเมมเบรนมีการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ทำให้ต้นทุนการผลิตน้ำจืดจากน้ำทะเลมีโอกาสลดลง โดยเฉพาะหากผลิตในปริมาณมาก อย่างไรก็ตาม ความเหมาะสมของการลงทุนยังต้องพิจารณาจากความต้องการใช้น้ำของแต่ละพื้นที่ ต้นทุนโครงสร้างพื้นฐาน และความสามารถในการรองรับค่าใช้จ่ายของผู้ใช้น้ำ โดยตัวเลขต้นทุนที่กล่าวถึงในการสัมภาษณ์เป็นข้อมูลจากการประเมินในช่วงประมาณ 3–4 ปีก่อน

การพัฒนาน้ำทางเลือกต้องคำนึงถึงสิ่งแวดล้อมควบคู่กัน

การผลิตน้ำจืดจากน้ำทะเลยังมีประเด็นที่ต้องศึกษาและกำกับดูแล โดยเฉพาะน้ำที่มีความเข้มข้นของเกลือเพิ่มขึ้นจากกระบวนการผลิต ตลอดจนผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจากการปล่อยน้ำกลับสู่ทะเล การดำเนินการจึงจำเป็นต้องมีมาตรการควบคุมและศึกษาวิธีการปล่อยน้ำที่เหมาะสม รวมถึงปฏิบัติตามมาตรฐานและข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง

ความรู้ความเข้าใจของประชาชน เป็นอีกปัจจัยสำคัญในการขับเคลื่อน

นอกจากประเด็นด้านเทคโนโลยีและต้นทุนแล้ว การให้ข้อมูลกับประชาชนอย่างถูกต้องและรอบด้านเป็นสิ่งสำคัญ โดยเฉพาะการอธิบายกระบวนการผลิตน้ำจืดจากน้ำทะเล ผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น และมาตรการป้องกัน รวมถึงตัวอย่างจากต่างประเทศที่มีการใช้งานเทคโนโลยีดังกล่าว เพื่อให้ประชาชนสามารถเข้าใจและร่วมพิจารณาทางเลือกด้านน้ำบนพื้นฐานของข้อมูล

ทุกภาคส่วนควรเรียนรู้และวางแผนเรื่องน้ำไปพร้อมกัน

การพัฒนาน้ำทางเลือกควรพิจารณาว่าใครจะได้รับประโยชน์และผลกระทบอย่างไร ทั้งภาครัฐ ภาคอุตสาหกรรม ภาคเกษตรกรรม ผู้ให้บริการน้ำ และประชาชน โดยนักวิชาการและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรนำข้อมูลและข้อเท็จจริงไปสื่อสารกับประชาชนและผู้มีอำนาจตัดสินใจ เพื่อให้การวางแผนด้านน้ำมีข้อมูลประกอบอย่างรอบด้าน

แผนแม่บทลุ่มน้ำ คือโอกาสในการรวบรวมปัญหาและข้อกังวลจากทุกพื้นที่

ในช่วงการจัดทำและทบทวนแผนแม่บทลุ่มน้ำ ดร.สมเกียรติมองว่าเป็นโอกาสสำคัญในการนำปัญหา ข้อกังวล และความต้องการด้านน้ำของแต่ละพื้นที่เข้าสู่กระบวนการวางแผน โดยนักวิชาการและผู้ศึกษาควรนำเสนอข้อเท็จจริง ขณะที่ประชาชนในพื้นที่สามารถสะท้อนปัญหาและความต้องการ เพื่อให้ข้อมูลเหล่านี้ถูกนำไปพิจารณาในภาพรวมและใช้ประกอบการปรับปรุงแผนบริหารจัดการน้ำต่อไป

💡 รายการรอบตัวเรา วันอาทิตย์ 10.30 น. Chula Radio [20 ก.ย.69]

ผู้ดำเนินรายการ: รศ.ดร.ทวีวงศ์ ศรีบุรี ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

วิทยากร: ดร.สมเกียรติ ประจำวงษ์ คณะอนุกรรมการขับเคลื่อนแผนแม่บทการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำและโครงการสำคัญ