โรคอ้วน…รักษาได้

โรคอ้วน…รักษาได้

“โรคอ้วน” ไม่ใช่เพียงเรื่องของรูปร่างหรือการกินมากเกินไป แต่เป็นภาวะที่มีปัจจัยเกี่ยวข้องหลายด้าน และสำหรับบางคน แม้จะควบคุมอาหารและออกกำลังกายอย่างเต็มที่แล้ว น้ำหนักก็อาจไม่ลดลงตามที่คาดหวัง แล้วจะมีทางเลือกในการรักษาอย่างไรบ้าง มาร่วมทำความเข้าใจเรื่องการรักษาโรคอ้วนอย่างเป็นขั้นตอน (นาที 1.28)

“การควบคุมอาหารและการออกกำลังกาย” คือพื้นฐานที่ทุกคนต้องทำ

การรักษาโรคอ้วนต้องเริ่มจากพื้นฐานสำคัญ 2 เรื่อง ได้แก่ การลดปริมาณแคลอรีที่รับประทานเข้าไป และการเพิ่มการเผาผลาญพลังงานด้วยการออกกำลังกาย ทั้งสองอย่างควรทำควบคู่กัน เพราะเมื่อเราควบคุมอาหาร ร่างกายไม่ได้เผาผลาญเฉพาะไขมัน แต่ยังอาจนำกล้ามเนื้อไปใช้ด้วย การออกกำลังกายจึงมีส่วนช่วยรักษามวลกล้ามเนื้อ ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญต่อการเผาผลาญพลังงาน

เป้าหมายไม่จำเป็นต้องลดน้ำหนักจำนวนมาก แค่ 5% ก็มีความหมายต่อสุขภาพ

สำหรับการรักษาโรคอ้วน เป้าหมายเบื้องต้นทางการแพทย์อาจไม่ได้หมายถึงการต้องลดน้ำหนักให้ได้จำนวนมาก แต่การลดน้ำหนักประมาณ 5% ก็ถือเป็นเป้าหมายที่สามารถส่งผลดีต่อสุขภาพและช่วยให้โรคต่าง ๆ ดีขึ้นได้

ทำทุกอย่างแล้ว แต่น้ำหนักไม่ลง อาจไม่ใช่เพราะขาดความพยายาม

บางคนอาจพบว่าหลังจากควบคุมอาหารและออกกำลังกายไประยะหนึ่ง น้ำหนักกลับไม่ลดลงต่อ แม้จะพยายามมากขึ้น ภาวะเช่นนี้อาจเกิดจากการปรับตัวของร่างกาย เพราะเมื่อได้รับพลังงานลดลง ร่างกายก็สามารถลดการใช้พลังงานพื้นฐานลงตามไปด้วย จึงทำให้น้ำหนักเข้าสู่จุดที่ลดได้ยากขึ้น การเผาผลาญของร่างกายจึงไม่ได้เป็นเพียงสมการง่าย ๆ ระหว่าง “พลังงานที่กิน” กับ “พลังงานที่ใช้” เท่านั้น

เมื่อดูแลพื้นฐานแล้วยังไม่ได้ผล การรักษาด้วยยาต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์

ปัจจุบันมีเครื่องมือทางการแพทย์สำหรับรักษาโรคอ้วนมากขึ้น ทั้งยารับประทานและยาฉีด โดยองค์ความรู้ที่เพิ่มขึ้นทำให้เข้าใจมากขึ้นว่า ความรู้สึกหิวและอิ่มไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของจิตใจ แต่เกี่ยวข้องกับสารประกอบและฮอร์โมนต่าง ๆ ในร่างกายด้วย อย่างไรก็ตาม การใช้ยารักษาโรคอ้วนจำเป็นต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิด เพราะยาบางกลุ่มอาจมีข้อควรระวังหรือไม่เหมาะสมกับผู้ป่วยบางราย

อาหารที่สั่งได้ง่ายขึ้น ยิ่งต้องรู้จักเลือก

พฤติกรรมการสั่งอาหารผ่านแพลตฟอร์มต่าง ๆ ทำให้อาหารเข้าถึงผู้บริโภคได้สะดวกและรวดเร็วขึ้น แต่สิ่งสำคัญคือการเลือกอาหารที่มีคุณภาพ โดยเฉพาะผู้ที่มีภาวะโรคอ้วนหรือกำลังดูแลสุขภาพ ควรให้ความสำคัญกับการลดปริมาณแป้งและคาร์โบไฮเดรต รวมถึงเลือกเครื่องดื่มที่หวานน้อยหรือไม่หวาน นอกจากนี้ การอ่านข้อมูลด้านแคลอรี โปรตีน และสารประกอบต่าง ๆ บนฉลากอย่างมีสติก็เป็นอีกหนึ่งทักษะสำคัญในการเลือกอาหาร

คนที่มีภาวะโรคอ้วนไม่ได้ไม่อยากออกกำลังกาย แต่มีข้อจำกัดที่แตกต่างกัน

การออกกำลังกายเป็นส่วนสำคัญของการดูแลสุขภาพ แต่สำหรับผู้ที่มีภาวะโรคอ้วน การออกกำลังกายอาจทำได้ยากกว่าคนทั่วไป ทั้งจากข้อจำกัดทางร่างกายและความรู้สึกไม่สะดวกเมื่อต้องออกกำลังกายในพื้นที่สาธารณะ ในบางกรณีอาจต้องเลือกกิจกรรมที่ช่วยพยุงน้ำหนัก เช่น การออกกำลังกายในน้ำ เพื่อให้สามารถเคลื่อนไหวร่างกายได้เหมาะสมมากขึ้น

ยาลดน้ำหนักไม่ควรซื้อมาใช้เอง

ปัจจุบันมียาที่เกี่ยวข้องกับการรักษาภาวะโรคอ้วนอยู่หลายรูปแบบ แต่ยาที่ได้รับการยอมรับและเหมาะสมสำหรับการรักษามีอยู่เพียงบางกลุ่ม การซื้อยามาใช้เองโดยไม่ได้รับคำแนะนำจากแพทย์จึงไม่ใช่แนวทางที่แนะนำ โดยเฉพาะยาบางชนิดที่อาจกระตุ้นการเผาผลาญและส่งผลต่อหัวใจ รวมถึงระบบประสาท การใช้ยาเพื่อรักษาโรคอ้วนจึงควรได้รับการประเมินและติดตามโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

บอลลูนในกระเพาะอาหาร ช่วยเพิ่มความรู้สึกอิ่ม

สำหรับผู้ที่ไม่สามารถดูแลน้ำหนักได้ด้วยวิธีพื้นฐานเพียงอย่างเดียว ยังมีทางเลือกอื่น เช่น การใส่บอลลูนในกระเพาะอาหาร หลักการคือการใช้อุปกรณ์เข้าไปเพิ่มพื้นที่ในกระเพาะอาหาร เพื่อช่วยให้รู้สึกอิ่มและรับประทานอาหารได้น้อยลง บอลลูนบางชนิดสามารถอยู่ในกระเพาะอาหารได้ประมาณ 6 เดือนถึง 1 ปี และปัจจุบันมีชนิดที่สามารถกลืนเข้าไปได้ โดยกระบวนการดังกล่าวต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์

การผ่าตัดไม่ใช่ทางเลือกแรก ต้องประเมินเป็นรายบุคคล

ในผู้ที่มีภาวะโรคอ้วนและไม่สามารถดูแลตัวเองได้เพียงพอ อาจมีทางเลือกในการรักษาด้วยการทำหัตถการหรือการผ่าตัด เช่น การเย็บกระเพาะ การใส่บอลลูน หรือการผ่าตัดกระเพาะอาหาร แต่การเลือกวิธีใดไม่ได้พิจารณาจากน้ำหนักเพียงอย่างเดียว จำเป็นต้องประเมินความเหมาะสมของแต่ละบุคคลและอยู่ภายใต้การดูแลของทีมแพทย์อย่างใกล้ชิด

การรักษาโรคอ้วนต้องเริ่มจากความพยายามและการดูแลร่วมกัน

การเลือกวิธีรักษาโรคอ้วนจึงไม่มีสูตรเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน ทีมแพทย์จะประเมินและช่วยดูแลทั้งเรื่องอาหาร การออกกำลังกาย และแนวทางการรักษาที่เหมาะสม โดยในระบบการเบิกจ่าย ผู้ป่วยที่เข้าสู่กระบวนการดังกล่าวต้องผ่านการพยายามดูแลตัวเองมาแล้วอย่างน้อย 6 เดือน และต้องแสดงให้เห็นว่าได้พยายามอย่างเต็มที่แล้วแต่ยังไม่ได้ผล การตัดสินใจว่าจะเหมาะสมกับการรักษาด้วยวิธีใดจึงเป็นกระบวนการที่ต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างทีมแพทย์และผู้ป่วย

โรคอ้วนเป็นเรื่องสุขภาพที่ไม่ควรมองข้าม

โรคอ้วนไม่ใช่เพียงเรื่องของรูปร่างหรือความสวยงาม แต่เป็นปัญหาสุขภาพที่ต้องได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม การเริ่มต้นจากการควบคุมอาหารและออกกำลังกายยังคงเป็นพื้นฐานสำคัญ ขณะเดียวกันหากไม่สามารถลดน้ำหนักได้ตามเป้าหมาย ก็ยังมีทางเลือกทางการแพทย์อีกหลายรูปแบบ ตั้งแต่ยา ไปจนถึงหัตถการและการผ่าตัด แต่สิ่งสำคัญคือ ไม่ควรซื้อยาหรือเลือกวิธีรักษาด้วยตนเอง ควรเข้ารับการประเมินจากแพทย์และร่วมกันวางแผนการรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคล

💡 รายการรอบตัวเรา วันอาทิตย์ 10.30 น. Chula Radio [30 ส.ค.69]

ผู้ดำเนินรายการ: รศ.ดร.ทวีวงศ์ ศรีบุรี ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

วิทยากร: ศ.นพ.สุเทพ อุดมแสวงทรัพย์ ผู้อำนวยการศูนย์รักษ์พุง คลินิกโรคอ้วน โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย