Updates / ปกิณกะอินเดีย
จากครัวอินเดียสู่นิวยอร์ก เรื่องราวความรุ่งเรืองและปริศนาชีวิตของรันจี สไมล์

จากครัวอินเดียสู่นิวยอร์ก เรื่องราวความรุ่งเรืองและปริศนาชีวิตของรันจี สไมล์
เพลงบรรเลง Yaman Manj (ยามัน มัญช์)
เป็นเพลงบรรเลงด้วยเครื่องดนตรีซิตาร์ (sitar) โดย รวี ศังกร (Ravi Shankar) นักดนตรีชาวอินเดียผู้มีบทบาทสำคัญในการเผยแพร่ดนตรีคลาสสิกอินเดียให้เป็นที่รู้จักไปทั่วโลก เพลงนี้สะท้อนให้เห็นว่าวัฒนธรรมอินเดียสามารถเดินทางข้ามพรมแดนและได้รับความนิยมในสังคมต่างชาติได้ เช่นเดียวกับอาหารอินเดียที่ปัจจุบันเป็นที่รู้จักอย่างแพร่หลาย แต่กว่าจะมาถึงวันนี้ มีผู้คนจำนวนไม่น้อยที่ต้องบุกเบิกเส้นทางดังกล่าว เรื่องราวของเราในวันนี้จึงเกี่ยวกับพ่อครัวชาวอินเดียคนหนึ่ง ซึ่งมีส่วนสำคัญในการนำอาหารอินเดียเข้าสู่สังคมอเมริกันเมื่อกว่าหนึ่งร้อยยี่สิบปีก่อน
พ่อครัวอินเดียผู้พาแกงกะหรี่ไปสู่อเมริกา (นาที 3)
- ปัจจุบันหากเราเดินทางไปนครนิวยอร์ก (New York City) เราจะพบร้านอาหารอินเดียตั้งแต่ร้านเล็ก ๆ ของครอบครัวไปจนถึงร้านหรูที่มีชื่อเสียง อาหารอย่างแกงไก่ ข้าวหมกบริยานี แป้งนาน และซาโมซา ไม่ใช่สิ่งแปลกใหม่สำหรับชาวอเมริกันอีกต่อไป แต่เมื่อย้อนกลับไปกว่าหนึ่งร้อยยี่สิบปี สถานการณ์กลับแตกต่างกันมาก ชาวอเมริกันส่วนใหญ่ยังไม่คุ้นเคยกับอาหารและเครื่องเทศอินเดีย ร้านอาหารอินเดียก็แทบไม่มีให้เห็น คำถามที่น่าสนใจคือ ใครเป็นผู้กล้าบุกเบิกนำอาหารอินเดียเข้าสู่สหรัฐอเมริกาในยุคที่ผู้คนยังไม่รู้จักอาหารประเภทนี้มากนัก
- เรื่องที่จะพูดถึงวันนี้มาจากบทความของสำนักข่าวบีบีซี (BBC) เผยแพร่เมื่อวันที่ 31 ตุลาคม 2026 เขียนโดยดินยาร์ พาเทล (Dinyar Patel) นักประวัติศาสตร์ชาวอินเดีย บทความมีชื่อว่า “The Indian Chef Who Brought Curry to America – Then Vanished” หรือพ่อครัวอินเดียผู้พาแกงกะหรี่ไปสู่อเมริกา ก่อนหายตัวไป เรื่องนี้น่าสนใจเพราะไม่ได้เกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์อาหารเพียงอย่างเดียว แต่ยังสะท้อนเรื่องการอพยพ ความทะเยอทะยาน การสร้างภาพลักษณ์ และปริศนาของชายคนหนึ่งที่เคยมีชื่อเสียงในสังคมอเมริกัน แต่กลับหายไปจากความทรงจำของผู้คน
- ชายคนนี้เป็นที่รู้จักในชื่อรันจี สไมล์ (Ranji Smile) บางครั้งเขาเรียกตนเองว่าโจ รันจี สไมล์ (Joe Ranji Smile) ชื่อจริงและภูมิหลังของเขายังมีข้อสงสัยอยู่มาก นักประวัติศาสตร์สันนิษฐานว่า ชื่อรันจีอาจได้รับแรงบันดาลใจจากรันจิตสิงห์จี (Ranjitsinhji) นักคริกเก็ตเชื้อสายอินเดียที่มีชื่อเสียงในอังกฤษ ส่วนชื่อสไมล์อาจดัดแปลงมาจากชื่ออิสมาอิล (Ismail) แต่ทั้งหมดนี้ยังไม่มีหลักฐานยืนยันแน่ชัด สิ่งที่ทราบคือเขาเดินทางจากกรุงลอนดอน (London) มายังนครนิวยอร์กในปี ค.ศ. 1899 และมีความสามารถในการปรุงอาหารอินเดียจนได้รับความสนใจจากวงการร้านอาหารชั้นสูง
ก่อนจะติดตามชีวิตของรันจี สไมล์ เราควรทำความเข้าใจสภาพสังคมในเวลานั้นเสียก่อน
- ช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 อินเดียยังอยู่ภายใต้การปกครองของจักรวรรดิอังกฤษ ความสัมพันธ์ระหว่างอินเดียกับอังกฤษจึงไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการเมืองและการค้า แต่รวมถึงการเดินทางของผู้คน ภาษา ความเชื่อ เครื่องแต่งกาย และอาหารด้วย ชาวอังกฤษที่เคยทำงานในอินเดียจำนวนหนึ่งคุ้นเคยกับอาหารที่ใช้เครื่องเทศ และนำความนิยมดังกล่าวกลับไปยังอังกฤษ ทำให้ผู้คนบางกลุ่มในกรุงลอนดอนรู้จักอาหารอินเดียก่อนชาวอเมริกัน
- ที่จริง ประวัติร้านอาหารอินเดียในอังกฤษเริ่มต้นก่อนยุคของรันจี สไมล์นานมาก ในปี ค.ศ. 1810 เชค ดีน มูฮัมหมัด (Sake Dean Mahomed) ชาวอินเดียจากเมืองปัฏนา (Patna) ได้เปิดร้านฮินดูสถานี คอฟฟีเฮาส์ (Hindostanee Coffee House) ในกรุงลอนดอน ร้านแห่งนี้มักได้รับการกล่าวถึงว่าเป็นร้านอาหารอินเดียแห่งแรกของอังกฤษ โดยนำเสนอทั้งอาหารและบรรยากาศแบบอินเดีย แต่กิจการประสบปัญหาทางการเงินจนต้องปิดตัวลง ต่อมาเขาย้ายไปเมืองไบรตัน (Brighton) และประกอบธุรกิจเกี่ยวกับการอาบน้ำและการนวดแบบอินเดียจนมีชื่อเสียง เรื่องนี้แสดงให้เห็นว่า ผู้บุกเบิกทางวัฒนธรรมอาจไม่ประสบความสำเร็จในธุรกิจแรก แต่ก็มีส่วนทำให้ชาวต่างชาติรู้จักอินเดียมากขึ้น
รันจี สไมล์ (Ranji Smile)
- สำหรับรันจี สไมล์ ก่อนเดินทางไปสหรัฐอเมริกา เขาเคยทำงานในโรงแรมชั้นนำของกรุงลอนดอน ได้แก่ โรงแรมเซซิล (Cecil Hotel) และโรงแรมซาวอย (Savoy Hotel) ซึ่งมีลูกค้าฐานะดีและให้ความสำคัญกับคุณภาพอาหาร ความสามารถของเขาทำให้หลุยส์ เชอร์รี (Louis Sherry) เจ้าของร้านอาหารหรูในนครนิวยอร์ก สนใจชักชวนให้เดินทางข้ามมหาสมุทรแอตแลนติกไปทำงานที่ร้านเชอร์รีส์ (Sherry's Restaurant) บนถนนฟิฟท์อเวนิว (Fifth Avenue) โอกาสเช่นนี้ถือว่าสำคัญมากสำหรับชาวอินเดียในยุคนั้น เพราะสหรัฐอเมริกายังมีชุมชนชาวอินเดียขนาดเล็ก และชาวอเมริกันจำนวนมากแทบไม่เคยพบคนอินเดียโดยตรง
- จุดเด่นของรันจี สไมล์ไม่ได้อยู่ที่ฝีมือการปรุงอาหารเพียงอย่างเดียว เขายังรู้จักสร้างความสนใจให้แก่ผู้คนด้วยการแต่งกายสะดุดตา สวมเสื้อคลุมผ้าซาตินและโพกศีรษะด้วยผ้าไหมสีน้ำเงิน จนกลายเป็นบุคคลที่สื่ออเมริกันสนใจ ลูกค้าที่มารับประทานอาหารจึงไม่ได้ต้องการเพียงอาหารมื้อหนึ่ง แต่ยังต้องการสัมผัสบรรยากาศที่พวกเขาเชื่อมโยงกับอินเดียด้วย ความนิยมในตัวเขาจึงเกิดจากทั้งฝีมือการทำอาหารและความสามารถในการสร้างภาพลักษณ์ให้เป็นที่สนใจ
- อาหารที่เขานำเสนอมีทั้งอาหารอินเดียและอาหารที่ปรับให้เข้ากับความสนใจของลูกค้าชาวอเมริกัน ตัวอย่างหนึ่งคือบอมเบย์ดัก (Bombay duck) แม้ชื่อภาษาอังกฤษจะมีคำว่าเป็ด แต่แท้จริงแล้วเป็นปลาชนิดหนึ่งที่นิยมรับประทานตามชายฝั่งตะวันตกของอินเดีย อีกเมนูหนึ่งคือเลตทิวซ์ซีลอน (Lettuce Ceylon) ซึ่งนำชื่อซีลอน (Ceylon) หรือศรีลังกาในปัจจุบันมาใช้สร้างความน่าสนใจ ชื่ออาหารเหล่านี้สะท้อนว่า ในสายตาของชาวตะวันตกยุคนั้น อาหารจากอินเดียและดินแดนใกล้เคียงมักถูกนำเสนอรวมกันภายใต้ภาพของวัฒนธรรมตะวันออก
- ชื่อเสียงของรันจี สไมล์เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว หนังสือพิมพ์และนิตยสารต่าง ๆ นำเสนอเรื่องราวและภาพของเขา บางฉบับกล่าวถึงความนิยมที่เขาได้รับจากลูกค้าหญิงด้วย อย่างไรก็ตาม เราควรตระหนักว่าสื่อในยุคนั้นมักสนใจบุคคลที่มีลักษณะแปลกใหม่ โดยเฉพาะผู้ที่มาจากดินแดนซึ่งชาวอเมริกันยังไม่คุ้นเคย ภาพลักษณ์ที่สื่อนำเสนอจึงอาจไม่ตรงกับชีวิตจริงทั้งหมด
รันจี สไมล์ เปิดร้านอาหารของตนเอง
- ในปี ค.ศ. 1901 รันจี สไมล์ตัดสินใจออกจากร้านเชอร์รีส์เพื่อเปิดร้านอาหารของตนเอง โดยได้รับการสนับสนุนทางการเงินจากโรแลนด์ อาร์. คอนคลิน (Roland R. Conklin) นักการเงินชาวอเมริกัน ร้านแห่งนี้มีชื่อว่าโอมาร์ คัยยาม (Omar Khayyam) ตั้งอยู่ที่เลขที่ 325 ถนนฟิฟท์อเวนิว ในนครนิวยอร์ก ใกล้บริเวณที่ต่อมากลายเป็นที่ตั้งของตึกเอ็มไพร์สเตต (Empire State Building) ร้านดังกล่าวได้รับการกล่าวถึงว่าเป็นร้านอาหารอินเดียแห่งแรกของสหรัฐอเมริกาที่มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์รองรับ แม้การใช้คำว่าแห่งแรกจะต้องระมัดระวัง เพราะหลักฐานเกี่ยวกับร้านอาหารขนาดเล็กในอดีตอาจไม่ครบถ้วนก็ตาม
- ชื่อโอมาร์ คัยยามก็น่าสนใจไม่น้อย เพราะเป็นชื่อของกวีและนักปราชญ์ชาวเปอร์เซีย ไม่ใช่ชาวอินเดียโดยตรง เหตุใดร้านอาหารอินเดียจึงใช้ชื่อเปอร์เซีย คำตอบส่วนหนึ่งอาจอยู่ที่ความเข้าใจของชาวตะวันตกในเวลานั้น ซึ่งมักมองอินเดีย เปอร์เซีย และดินแดนตะวันออกอื่น ๆ ผ่านภาพของความหรูหราและความลึกลับ ร้านจึงตกแต่งด้วยผ้าม่าน โคมไฟ และสิ่งของที่ชวนให้นึกถึงโลกตะวันออก มีพนักงานชาวอินเดียสวมผ้าโพกศีรษะและมีดนตรีประกอบ เพื่อให้ลูกค้ารู้สึกราวกับได้เดินทางไปยังดินแดนห่างไกล
- แม้ร้านจะมีพ่อครัวที่มีชื่อเสียง มีผู้สนับสนุนทางการเงิน และตั้งอยู่ในทำเลดี แต่กิจการกลับดำเนินไปได้เพียงระยะสั้น ร้านโอมาร์ คัยยามปิดตัวลงภายในเวลาประมาณหนึ่งปี หนังสือพิมพ์นิวยอร์กซัน (New York Sun) เสนอว่า ความสนใจต่ออาหารอินเดียอาจเป็นเพียงความตื่นเต้นชั่วคราว เมื่อลูกค้าหมดความรู้สึกแปลกใหม่ก็ไม่ได้กลับมารับประทานเป็นประจำ อย่างไรก็ตาม นี่เป็นเพียงคำอธิบายหนึ่งของสื่อในเวลานั้น ไม่ใช่หลักฐานยืนยันว่าร้านปิดกิจการด้วยเหตุผลนี้เพียงอย่างเดียว
- หากพิจารณาในแง่เศรษฐกิจ ความล้มเหลวของร้านนี้ทำให้เห็นว่า การทำให้ผู้บริโภคอยากทดลองอาหารชนิดใหม่กับการสร้างฐานลูกค้าประจำนั้นแตกต่างกันมาก ร้านอาหารต้องอาศัยทั้งวัตถุดิบ พนักงาน ต้นทุนที่เหมาะสม และความคุ้นเคยของลูกค้า ในยุคที่ชุมชนชาวอินเดียในสหรัฐอเมริกายังมีขนาดเล็ก การพึ่งพาลูกค้าที่ต้องการทดลองสิ่งแปลกใหม่เพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอสำหรับการดำเนินธุรกิจในระยะยาว อย่างไรก็ตาม นี่เป็นข้อวิเคราะห์จากสภาพแวดล้อมทางเศรษฐกิจ ไม่ใช่ข้อสรุปที่มีหลักฐานยืนยันโดยตรง
หลังร้านอาหารปิดตัว ชีวิตของรันจี สไมล์กลับมีเรื่องราวซับซ้อนมากขึ้น
- เขาเริ่มกล่าวอ้างว่าตนเองเป็นเจ้าชายจากบาลูจิสถาน (Baluchistan) ดินแดนทางตะวันตกของอนุทวีปอินเดีย ซึ่งปัจจุบันพื้นที่ส่วนใหญ่อยู่ในปากีสถาน บางครั้งเขาอ้างว่าเป็นบุตรของผู้ปกครอง บางครั้งก็กล่าวว่ามีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับราชวงศ์ แต่จากการตรวจสอบของนักประวัติศาสตร์ ยังไม่พบหลักฐานยืนยันฐานะดังกล่าว อีกทั้งเรื่องราวที่เขาเล่าก็เปลี่ยนแปลงไปตามโอกาส จึงต้องแยกให้ชัดระหว่างสิ่งที่เขากล่าวอ้างกับข้อเท็จจริงที่ตรวจสอบได้
- เรื่องที่ร้ายแรงกว่าการกล่าวอ้างชาติกำเนิดคือปัญหาเกี่ยวกับการนำบุคคลจากอินเดียเข้าสหรัฐอเมริกา มีรายงานว่าเขาเดินทางไปเมืองบอมเบย์ (Bombay) หรือมุมไบในปัจจุบัน และจัดหาผู้ติดตามหลายคน รวมทั้งคนรับใช้ นักแสดงหญิง และผู้ดูแลช้าง โดยอ้างเรื่องการเข้าร่วมพระราชพิธีบรมราชาภิเษกของพระเจ้าเอ็ดเวิร์ดที่ 7 (Edward VII) ต่อมามีข้อกล่าวหาในระดับรัฐบาลกลางของสหรัฐอเมริกาว่า เขานำบุคคลเหล่านี้เข้าประเทศโดยผิดกฎหมายเพื่อให้ทำงานในกิจการของตน เรื่องดังกล่าวเกือบทำให้เขาถูกเนรเทศ ในที่สุด เขาก็ไม่ถูกเนรเทศออกจากสหรัฐอเมริกา ขณะที่ผู้ติดตามบางคนต้องเผชิญผลกระทบหนักกว่า
- กรณีนี้สะท้อนความไม่เท่าเทียมในการเดินทางข้ามพรมแดน ผู้ที่มีเงินทุน ชื่อเสียง และความสัมพันธ์ทางสังคมอาจมีโอกาสต่อรองกับระบบกฎหมายมากกว่าผู้ที่เดินทางมาในฐานะลูกจ้างหรือผู้ติดตาม อย่างไรก็ตาม เราต้องระมัดระวังที่จะไม่ตัดสินเรื่องทั้งหมดจากรายงานหนังสือพิมพ์ เพราะรายละเอียดของข้อกล่าวหาและผลทางกฎหมายแต่ละกรณีอาจแตกต่างกัน
- หลังจากนั้น รันจี สไมล์ยังคงเดินทางไปตามเมืองต่าง ๆ เพื่อสาธิตการทำอาหารอินเดีย บางงานมีการแสดงประกอบ เช่น การเล่นกลและการเต้นรำ ทำให้การสาธิตอาหารกลายเป็นการแสดงเพื่อความบันเทิง เขายังโฆษณาว่าอาหารอินเดียช่วยเสริมความงามให้ผู้หญิง และนำเรื่องราวเกี่ยวกับชีวิตสมรสของตนมาใช้ประกอบคำกล่าวอ้างด้วย แน่นอนว่าเราไม่ควรถือคำโฆษณาเหล่านี้เป็นข้อเท็จจริงทางวิทยาศาสตร์ แต่เรื่องดังกล่าวสะท้อนว่าเขาเข้าใจวิธีสร้างความสนใจจากสาธารณชนเป็นอย่างดี
- ชีวิตส่วนตัวของเขาก็ปรากฏเป็นข่าวอยู่หลายครั้ง ทั้งเรื่องการแต่งงานหลายหนและข้อกล่าวหาทางกฎหมายบางเรื่อง รวมถึงกรณีเกี่ยวกับหญิงนักแสดงและการไม่ชำระค่าอาหารในร้านอาหารแห่งหนึ่ง แต่เราไม่ควรนำทุกข่าวมารวมกันแล้วสรุปว่าเขากระทำผิดในทุกกรณี เพราะบางเรื่องเป็นเพียงข้อกล่าวหาหรือรายงานของสื่อในเวลานั้น การเล่าประวัติของบุคคลที่มีข้อขัดแย้งจึงต้องรักษาความเป็นธรรม ไม่ยกย่องเกินจริง และไม่กล่าวโทษเกินกว่าหลักฐานที่มี
เมื่อเข้าสู่ทศวรรษ 1920 ชื่อของรันจี สไมล์เริ่มหายไปจากหน้าหนังสือพิมพ์
- หลักฐานบางส่วนระบุว่าเขาไม่ได้ประกอบอาชีพพ่อครัวอีกต่อไป แต่ระบุอาชีพของตนว่าเป็นพ่อค้า หลังจากนั้นข้อมูลเกี่ยวกับเขาก็ยิ่งน้อยลง
- หลักฐานช่วงท้ายที่นักประวัติศาสตร์พบเกี่ยวข้องกับปี ค.ศ. 1937 เมื่อภรรยาชาวอเมริกันคนหนึ่งยื่นคำร้องต่อศาลแห่งรัฐนิวยอร์กเพื่อขอให้การสมรสเป็นโมฆะ โดยระบุว่าสามีได้หายตัวไป จนถึงปัจจุบันจึงยังไม่ทราบแน่ชัดว่าเขาใช้ชีวิตอย่างไรในช่วงบั้นปลาย หรือเสียชีวิตที่ไหนและเมื่อใด ชายผู้เคยมีชื่อเสียงในนครนิวยอร์กกลับเหลือเพียงร่องรอยกระจัดกระจายในเอกสารเก่า
- แม้ช่วงบั้นปลายชีวิตยังคงเป็นปริศนา แต่ความพยายามเปิดร้านอาหารอินเดียในนิวยอร์กยังมีความสำคัญ เพราะเขาเป็นหนึ่งในผู้บุกเบิกยุคแรกที่พยายามทำให้อาหารอินเดียเป็นธุรกิจร้านอาหารสำหรับผู้บริโภคชาวอเมริกัน อย่างไรก็ตาม เราไม่ควรกล่าวว่าเขาเป็นเพียงคนเดียวที่นำอาหารอินเดียเข้าสู่อเมริกา เพราะการเผยแพร่วัฒนธรรมไม่ได้เกิดจากบุคคลเพียงคนเดียว ยังมีพ่อครัว ผู้อพยพ นักเขียน และผู้ประกอบการอีกจำนวนมากที่มีส่วนทำให้ชาวอเมริกันคุ้นเคยกับอาหารอินเดียในเวลาต่อมา
ตัวอย่างบุคคลที่มีส่วนทำให้ชาวอเมริกันคุ้นเคยกับอาหารอินเดีย
- เซนต์ นิฮาล ซิงห์ (Saint Nihal Singh) นักหนังสือพิมพ์จากแคว้นปัญจาบ (Punjab) ซึ่งในปี ค.ศ. 1909 ได้แนะนำสูตรอาหารอินเดียแก่ผู้อ่านหนังสือพิมพ์ชิคาโกเดลีทริบูน (Chicago Daily Tribune) เขากล่าวถึงอาหารอย่างภาจิยา (Bhajia) ปูรี (Puri) และฮัลวา (Halwa) ที่น่าสนใจคือเขาเข้าใจว่าวัตถุดิบอินเดียบางชนิดหาได้ยากในสหรัฐอเมริกา จึงแนะนำให้ซื้อของบางอย่างจากร้านขายของชำของชาวจีน และเสนอให้ใช้วัตถุดิบที่ชาวอเมริกันคุ้นเคยแทนบางรายการ เรื่องนี้สะท้อนว่า การนำอาหารจากสังคมหนึ่งไปเผยแพร่ในอีกสังคมหนึ่งมักต้องอาศัยการปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมใหม่
- เค.วาย. คิรา (K. Y. Kira) ชายจากซีลอนหรือศรีลังกาในปัจจุบัน ซึ่งเคยเดินทางร่วมกับคณะนักเต้นชาวสิงหล ก่อนจะเปิดร้านอาหารในย่านฮาร์เล็ม (Harlem) ของนครนิวยอร์กในปี ค.ศ. 1913 ร้านของเขาต่อมาใช้ชื่อว่าซีลอนอินเดียอินน์ (Ceylon India Inn) และประสบความสำเร็จยาวนานกว่าร้านของรันจี สไมล์มาก ร้านแห่งนี้ไม่ได้เป็นเพียงสถานที่รับประทานอาหาร แต่ยังเป็นสถานที่พบปะของผู้คนจากเอเชียใต้ นักศึกษา และผู้สนใจการเมืองกับวัฒนธรรมอินเดีย ในช่วงที่อินเดียยังอยู่ภายใต้การปกครองของอังกฤษ สถานที่พบปะเช่นนี้จึงอาจมีความหมายทางสังคมและการเมืองด้วย
- ต่อมาร้านซีลอนอินเดียอินน์ย้ายไปบริเวณใกล้ไทมส์สแควร์ (Times Square) และได้รับความนิยมจากผู้คนในวงการละครและภาพยนตร์ ร้านดำเนินกิจการต่อไปจนถึงช่วงปลายทศวรรษ 1980 และเคยโฆษณาว่าเป็นร้านอาหารอินเดียแห่งแรกของสหรัฐอเมริกา แต่เมื่อพิจารณาหลักฐานเกี่ยวกับร้านโอมาร์ คัยยาม ซึ่งเปิดในปี ค.ศ. 1901 คำกล่าวอ้างนี้จึงต้องได้รับการพิจารณาอย่างระมัดระวัง สิ่งที่ชัดเจนกว่าคือซีลอนอินเดียอินน์เป็นหนึ่งในร้านอาหารอินเดียยุคแรกที่ดำเนินกิจการอย่างต่อเนื่องและยาวนาน
หากมองให้กว้างขึ้น เรื่องอาหารอินเดียในอเมริกายังเชื่อมโยงกับแนวคิดที่ปัจจุบันเรียกว่าอำนาจละมุน (Soft Power)
- หมายถึงความสามารถในการสร้างความสนใจและแรงดึงดูดผ่านวัฒนธรรมและภาพลักษณ์ แทนการใช้กำลังหรือการบังคับ แต่ต้องระวังว่า รันจี สไมล์ไม่ได้ดำเนินกิจการภายใต้นโยบายอำนาจละมุนของรัฐบาลอินเดีย เพราะในเวลานั้นอินเดียยังไม่ได้รับเอกราช และแนวคิดดังกล่าวเพิ่งเกิดขึ้นในทางวิชาการภายหลัง สิ่งที่เรื่องราวของเขาแสดงให้เห็นคือ วัฒนธรรมสามารถแพร่หลายผ่านการกระทำของบุคคลและชุมชนผู้อพยพได้ โดยไม่จำเป็นต้องมีรัฐบาลเป็นผู้วางแผน
- อาหารมีบทบาทสำคัญในการเผยแพร่วัฒนธรรม เพราะผู้คนไม่จำเป็นต้องรู้ประวัติศาสตร์หรือพูดภาษาของประเทศต้นกำเนิดก่อนจึงจะรับประทานอาหารของประเทศนั้นได้ ผู้ที่ไม่เคยเดินทางไปอินเดียอาจเริ่มรู้จักอินเดียจากกลิ่นเครื่องเทศหรือการพูดคุยกับเจ้าของร้านอาหาร
- แต่ในเวลาเดียวกัน เราควรจำไว้ว่าอาหารอินเดียมีความหลากหลายอย่างมาก อาหารทางเหนือและทางใต้แตกต่างกัน และอาหารของรัฐปัญจาบ รัฐคุชราต (Gujarat) รัฐเกรละ (Kerala) รัฐทมิฬนาฑู (Tamil Nadu) และรัฐเบงกอลตะวันตก (West Bengal) ก็มีเอกลักษณ์เฉพาะ การเรียกอาหารทั้งหมดรวมกันว่าอาหารอินเดียอาจสะดวกสำหรับชาวต่างชาติ แต่ไม่ได้สะท้อนความหลากหลายทั้งหมดของอินเดีย
- คำว่าแกงกะหรี่ (Curry) เป็นตัวอย่างที่ชัดเจน เพราะในภาษาอังกฤษคำนี้ถูกใช้เรียกอาหารหลายชนิดที่มีน้ำแกงหรือเครื่องเทศ ทั้งที่อาหารแต่ละอย่างในอินเดียมีชื่อและวิธีปรุงแตกต่างกัน การใช้คำกว้าง ๆ ช่วยให้ชาวต่างชาติเข้าใจง่ายขึ้น แต่ก็อาจทำให้ความแตกต่างของอาหารแต่ละท้องถิ่นถูกมองข้ามไป ในทำนองเดียวกัน การที่รันจี สไมล์ใช้ชื่อเปอร์เซียกับร้านอาหารอินเดียและแต่งกายให้ลูกค้ารู้สึกถึงความเป็นตะวันออก ก็สะท้อนภาพจำที่ชาวตะวันตกมีต่อเอเชียในเวลานั้น ซึ่งไม่จำเป็นต้องตรงกับชีวิตจริงของผู้คนในภูมิภาคนั้น
ท้ายที่สุด เรื่องราวของรันจี สไมล์ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของพ่อครัวที่เปิดร้านอาหารแล้วประสบความล้มเหลว แต่เป็นเรื่องของชายคนหนึ่งที่เดินทางข้ามพรมแดนเพื่อแสวงหาโอกาส สร้างชื่อเสียง และพยายามสร้างชีวิตใหม่ในสังคมต่างวัฒนธรรม
- เขาเคยได้รับความสนใจจากผู้คน แต่กลับหายไปจากหน้าประวัติศาสตร์อย่างน่าประหลาด หากเขาได้เห็นร้านอาหารอินเดียจำนวนมากในนิวยอร์กทุกวันนี้ เขาอาจคาดไม่ถึงว่าอาหารที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นของแปลกใหม่จะกลายเป็นสิ่งที่ผู้คนคุ้นเคยเพียงใด
- เรื่องนี้จึงฝากข้อคิดไว้ว่า ในการจดจำประวัติศาสตร์ เราไม่ควรให้ความสำคัญเฉพาะผู้ที่ประสบความสำเร็จเท่านั้น แต่ควรจดจำผู้ที่กล้าบุกเบิก แม้ความพยายามของพวกเขาจะไม่ประสบความสำเร็จด้วย เพราะบางครั้งความสำเร็จของคนรุ่นหลังอาจเกิดขึ้นบนเส้นทางที่คนรุ่นก่อนเคยบุกเบิกไว้ แม้ชื่อของคนเหล่านั้นจะถูกลืมเลือนไปแล้วก็ตาม
💡 รายการปกิณกะอินเดีย วันเสาร์ 10.30 น. Chula Radio [7 พ.ย.69]
ผู้ดำเนินรายการ: รศ.สุรัตน์ โหราชัยกุล ภาควิชาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ คณะรัฐศาสตร์ และศูนย์อินเดียศึกษา สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และ ณัฐ วัชรคิรินทร์ นักวิชาการอิสระ




